در میان تمامی مشکلاتی که می تواند برای موتور یک خودرو پیش بیاید یاتاقان زدن یکی از ترسناک ترین و پر هزینه ترین آسیب ها به شمار می رود از این رو امداد خودرو آفاق در این مقاله به شرح عوامل و نشانه های یاتاقان زدن خودرو پرداخته پس با ما همراه باشید.
این پدیده می تواند در یک لحظه موتور خودروی شما را به طور کامل از کار بیندازد و هزینه های سنگینی روی دست شما بگذارد. اگر شما هم صدای غیر عادی از موتور خودروی خود می شنوید یا نگران سلامت پیشرانه خودروی خود هستید این مقاله تخصصی از امداد خودرو آفاق به طور کامل و علمی به بررسی تمام ابعاد عوامل و نشانه های یاتاقان زدن می پردازد تا بتوانید از این فاجعه مکانیکی جلوگیری کنید.
در هر نقطه از مسیر که احساس کردید موتور خودروی شما رفتار طبیعی ندارد یا علائم مشکوکی را مشاهده کردید کافی است بدون ریسک کردن و ادامه رانندگی با کارشناسان مجرب امداد خودرو آفاق تماس بگیرید تا تیم مکانیک سیار و خودروبرهای مجهز در سریع ترین زمان ممکن به یاری شما بشتابند و خودروی شما را به صورت ایمن به تعمیرگاه منتقل کنند.
از کجا بفهمیم ماشین یاتاقان زده است؟
یاتاقان زدن خودرو معمولا با نشانه های واضحی همراه است که توجه به آن ها می تواند موتور خودروی شما را از نابودی کامل نجات دهد.
شنیدن صدای منظم تق تق یا لق لق از موتور (Rod Knock)
مشهورترین و اصلی ترین نشانه یاتاقان زدن صدای ضربه کوبش فلزی بسیار منظم از قسمت پایین موتور است. این صدا معمولا در دور آرام شنیده نمی شود اما به محض گاز دادن و افزایش دور موتور به بالای ۱۲0۰ دور در دقیقه به صورت صدای برخورد دو فلز به شدت واضح و بلندتر به گوش می رسد شاید سوال خیلی از افراد این باشد که علت صدای تیک تیک موتور خودرو در چند دقیقه اول روشن شدن چیست؟
صدای تیک تیک موتور در صبح زود که با افزایش دور موتور واضح تر شنیده می شود نشانه ای از یاتاقان زدن خودرو است. صدای استکان تایپیت و صدای سوپاپ اول صبح هم به صورت چق چق می باشد هم دقیقا به صورت چق چق و بلند می باشد که شاید با یاتاقان زدن اشتباه گرفته شود.
روشن ماندن یا چشمک زدن چراغ روغن
با خراب شدن یاتاقان ها روغن موتور به راحتی از فاصله ایجاد شده میان یاتاقان و میل لنگ فرار می کند و اویل پمپ نمی تواند فشار لازم را در مدار حفظ کند. در این شرایط چراغ چک روغن روی صفحه کیلومتر به طور دائم روشن می ماند یا در حالت دور آرام شروع به چشمک زدن می کند.
افت شدید قدرت موتور و شتاب گیری ضعیف
زمانی که یاتاقان ها خراب می شوند اصطکاک داخلی موتور به شدت افزایش یافته و در نتیجه موتور به شدت کم جان می شود و هر چه پدال گاز را فشار می دهید خودرو شتاب مطلوبی نمی گیرد.
لرزش و ارتعاشات غیرعادی بدنه موتور
تماس نامناسب و لقی غیرمجاز میان میل لنگ و شاتون ها تعادل حرکتی قطعات داخل سیلندر را به هم می زند و باعث ایجاد لرزش های شدید و غیرعادی در موتور شده که در دورهای بالا شدیدتر احساس می گردد.
وجود براده های فلزی براق یا لایه های مسی در روغن موتور
اگر در هنگام تعویض روغن یا با چک کردن گیج روغن متوجه ذرات ریز فلزی براق نقره ای یا مسی شدید این یک نشانه قطعی از نابودی لایه های یاتاقان و سایش شدید آن ها است. لایه مسی نشان دهنده رسیدن یاتاقان به مراحل پایانی عمر خود خواهد بود.
قفل شدن کامل موتور و روشن نشدن آن
در مراحل حاد یاتاقان زدن به دلیل ذوب شدن کامل بابیت ها قطعات متحرک به میل لنگ جوش می خورند. در این حالت موتور قفل می کند و با استارت زدن هیچ حرکتی نکرده و روشن نمی شود.
نشانه های یاتاقان زدن
| نشانه های خودرو | علت احتمالی فنی | اولین اقدام راننده | نقش امداد خودرو آفاق |
| صدای تق تق واضح بالای ۱۲0۰ دور موتور | خرابی یاتاقان های متحرک | خاموش کردن فوری موتور | اعزام سریع خودروبر جهت انتقال ایمن |
| وجود ذرات فلزی طلایی یا مسی در روغن | سایش لایه مسی یاتاقان | عدم روشن کردن موتور | حمل خودرو به تعمیرگاه های تخصصی آفاق |
| روشن شدن چراغ روغن در دورهای پایین | افت شدید فشار روغن موتور | بررسی سطح روغن و توقف | عیب یابی در محل توسط تیم مکانیک سیار |
| قفل شدن موتور و عدم چرخش استارت | چسبیدن یاتاقان ها به میل لنگ | تلاش نکردن برای استارت مجدد | انتقال سریع به کارگاه تراشکاری و تعمیر اساسی |
یاتاقان خودرو
برای درک بهتر پدیده یاتاقان زدن خودرو ابتدا باید بدانیم که یاتاقان چیست و چه وظیفه ای در سیستم موتور خودرو بر عهده دارد. یاتاقان ها قطعات فلزی بسیار باریک و نیم دایره ای شکل هستند که در برابر حرارت بالا و ضربه های شدید مقاومت فوق العاده ای دارند. این قطعات حیاتی بین میل لنگ و بدنه موتور و همچنین بین میل لنگ و شاتون قرار می گیرند و وظیفه اصلی آن ها جلوگیری از تماس مستقیم فلز با فلز بوده تا از ایجاد اصطکاک شدید میان قطعات متحرک پیشگیری شود.
ساختار یاتاقان شامل یک لایه بیرونی محکم از جنس فولاد یا برنز است که روی آن را چندین لایه از مواد یاتاقانی نرم تر پوشانده اند. این مواد معمولا آلیاژی از فلزاتی چون قلع مس سرب آلومینیوم و آنتیموان هستند که به آن ها بابیت نیز گفته می شود. بابیت آبکاری شده در واقع همان سطح صیقلی داخلی یاتاقان است که اجازه می دهد قطعات متحرک به نرمی روی یکدیگر سر بخورند. یاتاقان ها وظایف مهم دیگری نظیر تعیین و تنظیم لقی عمودی میان سیلندر و میل لنگ تنظیم لقی شاتون ها و تعیین میزان فشار روغن موتور را بر عهده دارند.
انواع یاتاقان در پیشرانه خودرو
در موتورهای احتراق داخلی خودروها به طور کلی از دو نوع یاتاقان اصلی استفاده می شود که هر کدام وظیفه مشخصی را انجام می دهند.
یاتاقان های ثابت (Main Bearings)
یاتاقان های ثابت میل لنگ را روی بلوک سیلندر و بدنه اصلی موتور محکم و ثابت نگه می دارند تا میل لنگ بتواند بدون لرزش و به صورت کاملا آزادانه حول محور خود بچرخد. یاتاقان های ثابت موقعیت محوری و طولی میل لنگ را تثبیت می کنند و مانع از حرکت های هرز و آسیب رسان آن می شوند.
یاتاقان های متحرک (Rod Bearings)
یاتاقان های متحرک در نقطه اتصال دسته شاتون ها به میل لنگ نصب می شوند. یاتاقان های متحرک به شاتون اجازه می دهند تا نیروی رفت و برگشتی حاصل از احتراق در پیستون را به نیروی چرخشی در میل لنگ تبدیل کند. بیشترین فشار فیزیکی حاصل از احتراق سوخت ابتدا به یاتاقان های متحرک وارد می گردد به همین دلیل احتمال فرسودگی و آسیب در یاتاقان های متحرک بسیار بیشتر از یاتاقان های ثابت است.
جالب است بدانید که در موتورهای صنعتی و برقی دیگر گاهی از یاتاقان های توپی یا همان بلبرینگ ها استفاده می شود اما در خودروهای سواری به دلیل فشار و دور موتور بسیار بالا ترکیب یاتاقان های غیر توپی با فشار مداوم روغن بهترین عملکرد و طول عمر را ارائه می دهد.
یاتاقان زدن موتور
هنگامی که روان کاری موتور خودرو دچار اختلال شود یا فشار بیش از حد به پیشرانه وارد گردد لایه محافظ روغن میان یاتاقان و میل لنگ از بین می رود و در این حالت به دلیل از بین رفتن فیلم روغن تماس مستقیم فلز با فلز رخ داده که اصطکاک بسیار شدیدی ایجاد می کند و این اصطکاک شدید باعث تولید حرارت بسیار بالایی شده که می تواند لایه نرم یاتاقان یعنی بابیت را ذوب کند.
وقتی بابیت ذوب می شود به میل لنگ می چسبد و چرخش میل لنگ سنگین شده و در این شرایط میل لنگ به جای چرخش نرم و بی صدا شروع به کوبش شدید کرده و ضربه می زند. به این وضعیت فنی بحرانی در موتور خودرو اصطلاحا یاتاقان زدن می گویند که اگر در این لحظه موتور خودرو به سرعت خاموش نشود حرارت بالا می تواند منجر به سوختن کامل موتور قفل شدن دائم آن و کج شدن یا شکستن میل لنگ شود.
علت اصلی یاتاقان زدن خودرو
شناختن دلایل یاتاقان زدن خودرو اولین قدم برای پیشگیری از این خسارت بزرگ است که در ادامه عوامل شایع که می توانند منجر به خرابی یاتاقان ها شود را به طور کامل تشریح می شود:
استفاده از روغن موتور بی کیفیت و نامرغوب
روغن موتورهای ارزان قیمت و تقلبی فاقد ویژگی های روان کاری مناسب تحت حرارت بالا بوده که این روغن ها مقاومت کافی ندارند و خیلی زود در اثر اکسیداسیون ضخامت و گرانروی خود را از دست می دهند. ناخالصی های موجود در روغن های بی کیفیت ته نشین می شوند و با ایجاد رسوبات لجن مانند مسیرهای باریک انتقال روغن به یاتاقان ها را مسدود و در نتیجه نرسیدن روغن و یاتاقان زدن موتور رخ می دهد.
عدم تعویض به موقع روغن موتور و فیلتر روغن
روغن موتور پس از مدتی کارکرد مواد افزودنی خود را از دست می دهد و کثیف می شود. فیلتر روغن در صورت اشباع شدن دیگر نمی تواند ذرات ریز فلزی و آلودگی ها را تصفیه کند. این ذرات وارد فاصله میکرونی بین یاتاقان و میل لنگ شده و مانند یک سنباده سطح صیقلی یاتاقان را می خراشند و فیلم روغن را نابود می کنند .
خرابی و نقص فنی در اویل پمپ (پمپ روغن)
اویل پمپ وظیفه دارد روغن را از کارتر موتور مکش کرده و با فشار کافی به سمت یاتاقان ها ارسال کند. اگر اویل پمپ به دلیل رسوبات سایش چرخدنده ها یا گرفتگی توری دچار خرابی شود فشار روغن به شدت افت می کند و افت فشار روغن به سرعت باعث خشک ماندن یاتاقان ها و بروز پدیده یاتاقان زدن می گردد.
خرابی سیستم خنک کننده و داغ شدن بیش از حد موتور
سیستم خنک کننده موتور که شامل رادیاتور واتر پمپ ترموستات و مایع خنک کننده است دمای موتور را در محدوده استاندارد حفظ می کند. اگر موتور به هر دلیلی مانند نشت آب رادیاتور یا خرابی ترموستات جوش بیاورد حرارت کل موتور بالا می رود. در این دمای بالا روغن موتور به شدت رقیق و شل می شود و دیگر نمی تواند لایه روان کننده محافظ را روی یاتاقان ها ایجاد نماید.
رانندگی طولانی با دور موتور بالا و تنش های حرارتی
فشار آوردن بی مورد به پدال گاز و رانندگی مکرر در محدوده قرمز (ردلاین) بار دینامیکی بسیار شدیدی به یاتاقان ها وارد می کند. در دورهای بالا سیستم روغن کاری و خنک کاری تحت فشار حداکثری قرار می گیرند و اگر کوچک ترین نقصی وجود داشته باشد یاتاقان ها به سرعت فرسوده و ذوب می شوند.
جا زدن اشتباه و غیراصولی یاتاقان در تعمیرات قبلی
نصب یاتاقان ها نیاز به ابزارهای دقیق و اندازه گیری میکرومتری تلورانس ها دارد. اگر مکانیک در زمان مونتاژ موتور یاتاقان ها را با روش های غیراصولی و ضربه زدن نصب کند یا تلورانس استاندارد را رعایت ننماید یاتاقان ها تحت فشار نامتقارن قرار گرفته و خیلی زود از بین می روند.
پایان یافتن عمر مفید یاتاقان ها
یاتاقان ها نیز مانند سایر قطعات مصرفی عمر مفیدی دارند که معمولا بر اساس شرایط نگهداری حدود ۱۰ سال یا پیمودن مسافتی بالای ۱۰۰ هزار کیلومتر است. با اتمام عمر مفید لایه های محافظ روی یاتاقان به تدریج ساییده شده و براده های فلزی به درون موتور وارد می شوند.
اگر در مسیر سفر خود با هر گونه مشکل فنی مواجه شدید یا موتور خودروی شما به دلیل حرارت بالا جوش آورد هرگز رانندگی را ادامه ندهید. تیم پشتیبانی امداد خودرو آفاق آماده است تا به صورت شبانه روزی خودروبر و امدادگران متخصص را به محل شما اعزام کند تا از آسیب جدی تر به یاتاقان های موتور شما جلوگیری شود.
عوامل پنهان و فرعی یاتاقان زدن موتور
علاوه بر دلایل اصلی بالا برخی از عوامل دیگر نیز می توانند شرایط را برای یاتاقان زدن موتور هموار کنند:
ترکیب شدن آب و روغن (آب و روغن قاطی کردن)
ترکیب شدن آب و روغن معمولا ناشی از سوختن واشر سرسیلندر یا خرابی خنک کننده روغن است. ورود آب به مدار روغن کاری باعث می شود روغن خاصیت لغزندگی خود را از دست بدهد و رنگ آن به شکل کاراملی درآید که به سرعت منجر به نابودی یاتاقان ها خواهد شد.
شروع به حرکت سرد با گاز دادن شدید
تقریبا ۸۰ درصد از استهلاک طبیعی یاتاقان ها در زمان استارت اولیه موتور رخ می دهد زیرا در آن لحظه هنوز فشار روغن به سطح ایده آل نرسیده است. روشن کردن موتور سرد و گاز دادن ناگهانی به آن ضربه شدیدی به یاتاقان های خشک وارد می کند.
عبور جریان الکتریسیته پدیده Fluting
در برخی شرایط خاص عبور جریان برق ناخواسته از یاتاقان ها می تواند شیارهای موازی تیره رنگ و فرسودگی الکتریکی روی یاتاقان ایجاد کند.
تفاوت یاتاقان زدن با شاتون زدن چیست؟
بسیاری از رانندگان این دو اصطلاح را به جای یکدیگر به کار می برند اما تفاوت مهمی میان آن ها وجود دارد:
یاتاقان زدن مرحله اولیه آسیب موتور است که به خود یاتاقان ها مربوط می شود. در این وضعیت یاتاقان ها ساییده یا ذوب می شوند اما شاتون هنوز سالم بوده و می توان با تعمیرات به موقع موتور را نجات داد.
شاتون زدن پایان فاجعه بار و بسیار شدیدتر خرابی یاتاقان است. اگر راننده به علائم یاتاقان زدن بی توجه باشد حرارت و لقی به قدری زیاد شده که شاتون تاب برمی دارد ترک می خورد یا می شکند و با بدنه سیلندر برخورد کرده و این برخورد می تواند منجر به سوراخ شدن بلوک موتور و نابودی کامل پیشرانه شود.
برای جلوگیری از تبدیل شدن یک یاتاقان زدن ساده به فاجعه شاتون زدن به محض شنیدن کوچک ترین صدای کوبش از موتور با شماره های امداد خودرو آفاق تماس بگیرید تا خودروی شما قبل از نابودی کامل موتور توسط متخصصین ما بررسی شود.
با موتور یاتاقان زده چه کنیم؟
اگر حین رانندگی متوجه صدای تق تق موتور شدید یا چراغ روغن خودروی شما روشن شد باید اقدامات حیاتی زیر را به سرعت انجام دهید:
خودرو را فورا در یک جای امن متوقف کنید زیرا ادامه رانندگی حتی برای چند متر می تواند میل لنگ شما را به طور کامل نابود کند. موتور را فورا خاموش کنید چرا که روشن نگه داشتن موتور حتی برای یک دقیقه می تواند آسیب ها و هزینه های تعمیر را چندین برابر کند. به هیچ وجه دوباره استارت نزنید زیرا تلاش برای روشن کردن مجدد موتور قفل شده می تواند باعث شکستن شاتون ها و سوراخ شدن بلوک موتور شود. سریعا با امداد خودرو آفاق تماس بگیرید زیرا جابجایی خودروی یاتاقان زده حتما باید با خودروبرهای استاندارد انجام شود تا کوچک ترین فشاری به قطعات متحرک موتور وارد نگردد.
پیشگیری از یاتاقان زدن
با رعایت چند نکته فنی ساده و منظم می توانید طول عمر موتور خود را تضمین کرده و از بروز این مشکل پرهزینه پیشگیری کنید:
تعویض منظم روغن و فیلتر روغن
روغن موتور خودروی خود را همواره پیش از رسیدن به ۵ هزار کیلومتر تعویض نمایید توجه داشته باشید که هرگز از فیلترهای روغن بی کیفیت استفاده نکنید.
استفاده از گرید روغن مناسب
همواره از روغنی با ویسکوزیته و استانداردهای توصیه شده توسط سازنده خودرو استفاده کنید.
بررسی مداوم سطح آب و روغن
ماهیانه یک بار با کشیدن گیج روغن و بررسی مخزن رادیاتور از عدم وجود نشتی یا مخلوط شدن آب و روغن اطمینان حاصل نمایید.
پرهیز از رانندگی با دور موتور بالا
از شتاب گیری های ناگهانی بکسل کردن بارهای سنگین تر از توان خودرو و نزدیک شدن به محدوده قرمز دور موتور به شدت خودداری کنید.
گرم کردن اصولی موتور سرد
در زمان شروع حرکت به خصوص در فصل های سرد سال اجازه دهید موتور یک الی دو دقیقه به صورت درجا کار کند تا روغن به تمامی بخش های یاتاقان برسد و سپس با دنده های سبک حرکت نمایید.
یاتاقان زدن خودرو اگرچه یکی از بدترین کابوس های رانندگان است اما با تعویض به موقع روغن موتور سرویس های دوره ای منظم و رانندگی اصولی کاملا قابل پیشگیری خواهد بود. توجه به نشانه های اولیه مانند صدای تق تق خفیف و افت فشار روغن می تواند شما را از پرداخت هزینه های سنگین معاف کند. امداد خودرو آفاق با بهره گیری از کادری مجرب ابزارهای پیشرفته عیب یابی و خودروبرهای مدرن در تمامی ساعات شبانه روز آماده ارائه خدمات مکانیک سیار حمل ایمن خودرو و مشاوره فنی به شما رانندگان عزیز است.
